Bir gün, çox itki
Mişna («Taanit» traktatı) avın doqquzunda xalqın başına gələn beş fəlakəti sadalayır. Onların arasında — hər iki Məbədin dağıdılması. Beləcə bir tarix ən böyük fəlakətlərin yaddaşını özündə topladı.
Müdriklər bunu təsadüf yox, dərs sayırdılar: İkinci Məbədin dağıdılmasının səbəbi kimi «səbəbsiz nifrət» (sinat hinam) — insanlar arasında ümumi evi dağıdan düşmənçilik — göstərilir.
Avın doqquzunda nə baş verdi
- KəşfiyyatçılarRəvayətə görə, avın doqquzu gecəsi xalq kəşfiyyatçıların xəbərinə görə ağladı və qırx il səhrada dolaşmağa məhkum edildi.
- e.ə. 586Navuxodonosorun başçılığı ilə babillilər padşah Süleymanın tikdiyi Birinci Məbədi dağıtdı və xalqı sürgünə apardı.
- e. 70Titusun başçılığı ilə romalılar İkinci Məbədi yandırdı. Bu dağıntı ilə təxminən iki min illik dağınıqlıq başladı.
- e. 135Bar-Koxba üsyanının son qalası Beytar qalası düşdü; on minlərlə müdafiəçi həlak oldu.
- SonraTezliklə Yerusəlim şumlandı, şəhərin yerində Roma koloniyası quruldu. Müqəddəslik xarabalıqda qaldı.
«Şəhər necə də tənha oturub…»
Eyxa tumarı (Yeremyanın Ağısı) — Yerusəlimin dağıdılması haqqında beş kədərli fəsildir. Onu avın doqquzu axşamı şam işığında, alçaq, ağlayan avazla oxuyurlar.
«Eyxa» — «necə də» — tumarın ilk sözü və adıdır. Onda yalnız kədər deyil, günahın etirafı və mərhəmətin qayıdışına ümid də var.
Səbəbsiz nifrət
İkinci Məbəd səbəbsiz düşmənçilikdən düşdü; onu şərtsiz sevgi yenidən quracaq.
Bu tarixə qayıdan kədər
İngiltərədən sürgün
1290-cı ildə Tişa beAvda yəhudilərin İngiltərədən sürgünü fərmanı qüvvəyə mindi.
İspaniyadan sürgün
1492-ci ildə yəhudilərin İspaniyadan sürgününün son müddəti elə bu av günlərinə düşdü.
Əsr fəlakətlərinin ərəfəsi
1914-cü ilin av günlərində bütün Avropa üçün sarsıntılar əsrini açan Birinci Dünya Müharibəsi başladı.